Trzej Królowie 2015

Nowy wpis rozpoczynam w Święto Trzech Króli. To dobry moment na przypomnienie kostiumów, które zaprojektowałam dla Orszaku Trzech Króli w Warszawie. W tym roku aktorzy byli jeszcze lepiej dobrani. Król europejski otrzymał dodatkowo koronę. Trzy kontynenty zostały zaprezentowane przez trzech mędrców ubranych w trzy kolory: niebieski - Afryka, zielony - Azja i czerwony Europa. Królom towarzyszyły orszaki odziane w te właśnie trzy kolory.

Nowy Rok to okazja do nowych postanowień. Przede wszystkim więcej czasu i serca poświęcać temu co się kocha. Z okazji Nowego Roku wszystkim życzę dużo inspiracji i zadowolenia z owocnej pracy.

Happy New Year 2015.

Trzej Królowie

Pierwszy wpis w tym roku rozpocznę od Święta Trzech Króli.
W ubiegłym roku cztery osoby spędziły w sumie kilkaset godzin przygotowując stroje dla Trzech Króli występujących w Warszawie podczas 6 edycji Orszaku Trzech Króli. Tutaj składam gorące podziękowania dla Pani Doroty Bąkowskiej - znakomitego fachowca od konstrukcji, Pani Irenie Krawczyk - mistrzyni hafciarstwa i Pani Annie Majewskiej za owocną współpracę.

Projekty, które przygotowałam oparłam na łączeniu elementów historycznych ubiorów, strojów etnicznych i tradycji Kościoła. Królowie to przedstawiciele trzech kontynentów.
Baltazar, który przyniósł w darze mirrę, stał się przedstawicielem Europy. Odziany w strój monarchy europejskiego nosi czerwone szaty.

Do stworzenia nakrycia głowy posłużył mi wizerunek króla Jagiełły.

Król nosi długą tunikę wzorowaną na bizantyjskich krojach. Podobnie pozostali królowie.

Przy projektowaniu wzorowałam się na krojach tunik średniowiecznych z różnych epok.

Inspirujące były zdobienia rękawów i przodu tunik - zwłaszcza przy wycięciu wokół szyi.

Kacper, który przyniósł kadzidło, to przedstawiciel Afryki. Łączy w sobie elementy zaczerpnięte ze strojów afrykańskich Tauregów.

Dominuje kolor niebieski, a w zasadzie ultramaryna przełamana elementami złota.
Hafty na rękawach i przodzie tuniki spodniej mogą przypominać afrykańskie zwierzęta. Główna ideą było wykorzystanie tkanin świecących i praktycznych w użyciu. Stroje mają być widoczne z daleka.

Melchior, który przyniósł ze sobą złoto, to przedstawiciel Azji. Kostium został zainspirowany strojami ottomańskimi i perskimi z różnych epok.

Według niektórych historyków trzej królowie to trzej mędrcy, którzy przybyli ze wschodu. Prawdopodobnie byli to trzej magowie perscy. W Rawennie w Sant'Apollinare Nuovo zachowała się bizantyjska mozaika z 6 wieku przedstawiająca owych trzech magów - mędrców.

Trzej Persowie maja na sobie czerwone czapki frygijskie, obcisłe spodnie i krótkie tuniki. Okryci są płaszczami bogato zdobionymi. Każdy z mędrców to przedstawiciel innego pokolenia. Zatem królowie to mężczyźni różniący się wiekiem, młodzieniec, w średnim wieku i starszy mężczyzna.
Dowodzą tego badania szwów czaszek, które znajdują się w Kolonii.

Trzy czaszki miała znaleźć w IV wieku w Jerozolimie św. Helena, matka cesarza Konstantyna. Przywieziono je do Mediolanu w IX wieku a do Kolonii dotarły w XII wieku. W 1164 roku przywiózł je nad Ren Rajnald z Dassel, kierujący kancelarią Fryderyka I Barbarossy, jako zdobycz z Mediolanu.

A oto jak przedstawiano pokłon trzech króli w różnych epokach.

Trzej Magowie przed Herodem na mozaice w Santa Maria Maggiore, ok 430 r.

Trzej Królowie na Ołtarzu Wita Stwosza.

Pokłon Trzech Króli z ok. 1410 r, Rijksmuseum Het Catharijneconvent, Utrecht.

 

Pokłon Trzech Króli, Gentile da Fabriano, ok. 1423 r.

O rańtuchach i czarnych sukniach w Polsce XVI wieku.

Z materiałów ikonograficznych XVI wieku można wyodrębnić stroje kobiece w tonacji ciemnej, poważnej. Stroje takie noszone były przez mężatki przy bardzo uroczystych okazjach. Na kilku portretach fundatorek obrazów kościelnych jak i na rzeźbach całopostaciowych widoczny jest charakterystyczny typ stroju.

Najbardziej charakterystycznym elementem jest rańtuch upięty na czepcu i spływający na ciemne okrycie szuby lub lżejszego płaszcza. „Pod rańtuchem mógł być ukryty czepiec ze złotogłowiu z bramką perłową, który połyskiwał lekko pod przejrzystym jak batyst lnianym rąbkiem flamandzkim rańtucha.” pisała Gutkowska Rychlewska. Na nagrobku Zofii z Koniecpolskich Czerskiej, zmarłej w 1584 roku, znajdującym się w krużgankach Kościoła Dominikanów w Krakowie, widać czepiec perłowy. Bramka czepca jest "suta" i widoczna wyraźnie pod narzuconym rańtuchem. Na szyi wiszą łańcuszki z okrągłych ogniw oraz ogniw pancerzowych, które zwisają na staniku sukni. Widoczna jest także wyraźna kreza.

Fot 1:  Rańtuch na perłowym czepcu, kreza i łańcuchy na staniku sukni. Nagrobek Zofii z Koniecpolskich Czerskiej, Krużganki kościoła dominikanów w Krakowie.

Cienka sztywna płócienna chusta rańtucha podtrzymywana ręką widoczna jest na rzeźbach kobiecych z nagrobka Jordana Spytka w kościele św. Katarzyny w Krakowie. 

 Fot 2: Jedna z czterech siedzących postaci kobiecych w niszach nagrobka Spytka Jordana w kościele św. Katarzyny w Krakowie z 1603 r.

Fot. 3: Postać kobieca w rańtuchu. Nagrobek Spytka Jordana, Kraków.

 

Fot 4-11 Cztery kobiety w rańtuchach na głowie różnią się miedzy sobą jedynie układem rąk. Nagrobek Wawrzyńca Spytka Jordana, wykonanie Santi Gucci, 1603.

Czarna suknia z widoczną małą krezą szyi i dłoni. Według Marii Gutkowskiej Rychlewskiej  ten typ mody zachodniej upodobały sobie polskie szlachcianki, co spotykało się z krytyką pisarzy.

Fot 12: „Portret Jadwigi z Tarłów Mniszchowej”. Portret wykonany przez malarza lwowskiego, datowany jest na okres przypadający po 1583 roku. Wykonany olejem na płótnie i ma wymiary 104x 66 cm. Obraz znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.

Kim jest owa tajemnicza dama? To Jadwiga Tarło – Mniszech, herbu Topór. Była ona matką carycy Rosji Maryny Mniszchówny, żony Dymitra Samozwańca. W zamian za rękę swej córki Jadwiga Tarło i jej mąż Jerzy Mniszech zażądali dla siebie Siewierszczyznę i Smoleńsk, a dla Maryny Psków i Nowogród.  Uroczystości ślubne odbyły się w Krakowie 22 września 1605 r. w obecności króla Zygmunta II Wazy. W kwietniu 1606 Jadwiga z mężem i córką, wraz z całym orszakiem, przekroczyła granicę Rzeczypospolitej udając się do Moskwy. 8 maja 1606 odbyła się uroczysta koronacja jej córki Maryny Mniszchówny na Carową Rosji, w Soborze Uspienskim na Kremlu i ponowny ślub z Dymitrem, 12 maja 1606 według obrządku prawosławnego.

Jadwiga z Tarłów Mniszchowa ubrana jest w suknię z białą krezą zakończoną koronką. Widoczne są rękawy koszuli ozdobione koronkowym mankietem.

Natomiast z mody zachodniej satyrycy z XVI wieku wyśmiewają szlacheckie suknie hiszpańskie z dekoracyjną i zwisającą parą rękawów. Taka suknia zdobiona była "feretami" czyli tzw. "sztuczkami złotymi" z oprawionymi perłami, kamieniami i emalią. Chętnie noszono je w sferach dworskich. ponadto zachowały się wzmianki o haftach na sukniach dla królowej Barbary, królowej Katarzyny i królowej Anny z 1555 roku. Haftowano perłami i złotem ornament na skraju sukni, na staniku i na rękawach. Suknie były z czerwonego, czarnego lub żółtego aksamitu. Z kolei do haftowanych sukni jedwabnych noszono aksamitne okrycie hazuka. Według Gutkowskiej Rychlewskiej był to hiszpański płaszczyk noszony przez królową Katarzynę. 

Fot 13: Katarzyna Jagiellonka, Warsztat Lucasa Cranacha Młodszego, 1555 r, Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

Fot 14: Miniatura Katarzyny Habsburżanki królowej Polski, Warsztat Lucasa Cranacha Młodszego,  ok. 1553 r. Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

Hiszpańsko - niemiecki styl mody przyjął się w sukniach dworskich w Polsce. Jest on widoczny na portretach kobiet z rodziny królewskiej Zygmunta Augusta znajdujących się w Muzeum Czartoryskich w Krakowie i malowanych w pracowni Lucasa Cranacha. Wiele szczegółów zawierają miedzioryty wykonane przez Hirsza Lejbowicza w 1758 roku. Są to kopie portretów rodziny Radziwiłłów.

Fot 15: Elżbieta Eufemia z Wiśniowieckich Radziwiłowa (1569-1596), Miedzioryt Leybowicz, Muzeum Narodowe w Warszawie.

W pierwszej połowie XVI wieku kobiece spódnice przypominają stożek. W drugiej połowie XVI wieku w polskiej modzie pojawiają się spódnice o lekko dzwonowatej formie i niezbyt wielkim obwodzie. Efekt ten osiągało się za pomocą płóciennych fortugałów (farthingale), co spowodowało ostrą krytykę i sprzeciw w konserwatywnych kręgach szlachty. Na fortugały zakłądano spódnice układające sie w drobne fałdy.

Fot 16:  Spódnica a fortugale układana w drobne fałdy. "Anna Jagiellonka w stroju koronacyjnym", Marcin Kober, po1575 r., Wawel.
 

Fot 17: Portret królowej Anny Jagiellonki w stroju wdowy po 1586 r, Marcin Kober, Muzeum Pałac w Wilanowie.

Fot 18: Portret królowej Anny Jagiellonki w stroju wdowy po 1595 r, Marcin Kober, Muzeum Wawel.

Królowa Anna Jagiellonka, córka Zygmunta I i Bony Sforzy, w 1575 r ogłoszona królową Polski, od 1576 żona Stefana Batorego. Na obu portretach została ukazana w stroju wdowim w ujęciu prawie do kolan. Lewa dłonią przyciska brzeg futra. W prawej dłoni trzyma rękawiczki. W odswiętnym stroju matrony, w głębokiej czerni. Jednie z białym rańtuchem na głowie i podwiką. Na piersi widnieje łańcuch ze złotym krzyżem. Doskonale zaznacza się górna krawędź dekoltu gorsetu.
Istnieje jeszcze jeden wizerunek królowej klęczącej.Wizerune znajduje sie w katedrze wawelskiej, nad wejściem do Kaplicy Zygmunta. Jednak nie udało mi się zdobyć zdjęcia. Natomiast poniżej wizerunek Elżbiety Pileckiej wzorowany na wizerunku królowej.

Fot 19: Portret Elżbiety z Pilczy lub Marii Józefy z Wesslów Sobieskiej (właścicielki Pilicy), nieznanego autorstwa z 1779 roku, wzorowany na portrecie Anny Jagiellonki.

Analizując wizerunki Anny Jagiellonki mogę stwierdzić z pewnością, że na stój wdowi składa się futrzane okrycie wierzchnie bez rękawów. Suknia z wysokim stanikiem też bez rękawów. Rękaw koszuli jasny, zakończony mankietem z ozdobnej koronki. Na mankietach brak jest widocznej bufki.
Cesare Vecellio, włoski renesansowy autor zauważa, że polską modę stanowi zwyczaj noszenia sukni bez rękawów. Stanik jest wycięty a rękawy koszuli w całości widoczne i noszone tak niezależnie od pory roku. Stanik natomiast zwany jest kształtem lub kształciczkiem. Tego typu gorsety noszone były przez mieszczki i szlachcianki i zachowały się na portretach jeszcze w XVII wieku. Przykładem typowej mody hiszpańskiej jest portret Anny Habsburżanki, Marcina Kobra, datowany na 1595 rok.
Poniżej kolejny wizerunek z rękawami typowymi dla mody polskiej. Widoczna kreza i gorset zakończony spiczasto od góry. Góra rękawa może sugerować, że ubiór wierzchni ma zwisające rękawy.

Fot 20: Portret Katarzyny z Tęczyńskich Radziwiłłowej, nieznanego autora, datowany na 1580 r, Muzeum Narodowe w Warszawie.
 
Aby móc odczytać jak wyglądała czarna suknia na portretach Anny Jagiellonki warto przyjrzeć się nagrobkom.

Fot 21: Nagrobek Anny Jagiellonki, Wawel.

Fot 22: Renesansowa suknia z kształtem. Krużganki w kościele oo Dominikanów w Krakowie.

Fot 1: http://krakow.gazeta.pl/krakow/1,44425,14918655,Kruzganki_u_dominikanow_przebadane_i_odnowione__ZDJECIA_.html

Fot 2, 3: http://sowa.website.pl/cpg_cmentarium/displayimage.php?album=81&pid=4503#top_display_media 

Fot 4-11:  http://www.kolomedievi.umk.pl/index.php?view=detail&id=12179&option=com_joomgallery&Itemid=66

Fot 12: http://artyzm.com/obraz.php?id=5884

Fot 13: http://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Cranach_the_Younger_Catherine_Jagiellon.jpg
Fot 14: http://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Cranach_the_Younger_Catherine_of_Austria.jpg
Fot 15: http://www.bialapodlaska.myoptimus.com/radziwillowie-1/
Fot 16: http://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Kober_Anna_Jagiellon_in_coronation_robes.jpg
Fot 17, 18: http://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Kober
Fot 19: http://utw-art.blogspot.com/2010/05/rozwazania-na-temat-malarstwa-elzbieta.html
Fot 20: http://artyzm.com/obraz.php?id=5883

Fot 22: http://krakow.gazeta.pl/krakow/51,44425,14918655.html?i=21

Watteau Dream - The Night of the Museums 2013

Noc z 18 na 19 maja należała do muzeów. Spędziłam ją na w Zamku Królewskim w Warszawie. Wieczór upłynął pod hasłem Bal Duchów. Warszawska Wyższa Szkoła Artystyczna przygotowała przedstawienie "Sen Watteau". Stroje moich studentek były inspirowane stylem rokoko. Choć pojawiły się także stroje renesansowe i barokowe. Oto fotorelacja.

During the Night of the Museums I was in the Royal Castle in Warsaw. That was exciting ghost night. I saw "The Watteau Dream", the ball - night show. The costumes and show was created by students of Warsaw School of Arts. The costumes of my students was inspired by rococo style.

Photo: Agnieszka Mazur Gadzinowska